Rajd Szlakiem Konfederatów Barskich w Rzeszowie. Trasa, godziny i historia bitwy na Pobitnem

Historyczny rajd ulicami Rzeszowa

W niedzielę Rzeszów będzie można poznawać z zupełnie innej perspektywy. Zamiast klasycznego spaceru po Rynku organizatorzy proponują wyprawę śladami wydarzeń sprzed ponad 250 lat.

Rajd Rzeszowskim Szlakiem Konfederatów Barskich odbędzie się 27 września w godz. 12-15. Jego uczestnicy będą mieli do pokonania trasę prowadzącą przez miejsca związane z wydarzeniami z 1769 roku.

Nie będzie to jednak typowa wycieczka z przewodnikiem, w której cała grupa rusza jednocześnie. Trasa została przygotowana w formie dziesięciu punktów. Na starcie uczestnik otrzyma mapę, a następnie będzie przemieszczał się między kolejnymi stanowiskami i zbierał okolicznościowe stemple. 

Całość można przejść pieszo albo pokonać na rowerze.

Start przy Kościele Garnizonowym. Meta na Pobitnem

Punkt początkowy znajdzie się przy Kościele Garnizonowym, czyli dawnym kościele ojców reformatów przy ul. Reformackiej w Śródmieściu.

Start będzie działał od godz. 12 do 13:30. Nie oznacza to zatem, że wszyscy uczestnicy muszą pojawić się dokładnie o godz. 12. W tym półtoragodzinnym przedziale będzie można rozpocząć trasę.

Meta zostanie przygotowana w Rzeszowskim Domu Kultury filia Pobitno przy ul. Konfederatów Barskich 43a. Będzie czynna do godz. 15.

Organizatorzy szacują, że pokonanie całej trasy zajmie około półtorej godziny. Osoby startujące pod koniec wyznaczonego przedziału powinny więc pamiętać, że nie warto zwlekać zbyt długo - punkt końcowy zamykany jest o godz. 15. 

Najbezpieczniejszy plan wygląda zatem tak:

• godz. 12:00 - otwarcie punktu startowego,
• godz. 12:00-13:30 - możliwość rozpoczęcia rajdu,
• około 1,5 godziny - przewidywany czas pokonania trasy,
• po drodze - 10 punktów i zbieranie stempli,
• godz. 15:00 - zamknięcie mety w RDK filia Pobitno.

Dziesięć punktów i komplet stempli

Elementem, który ma zachęcić do przejścia całej trasy, jest system okolicznościowych stempli.

Pierwszy punkt służy do odbioru mapy. Następnie uczestnicy docierają do kolejnych stanowisk, gdzie potwierdzają swoją obecność. Aby zakończyć rajd zgodnie z założeniami organizatorów, trzeba zgromadzić komplet dziesięciu stempli. 

Na osoby, które przejdą całą trasę, mają czekać upominki.

Taka formuła sprawia, że wydarzenie może zainteresować nie tylko pasjonatów historii. Dla rodzin z dziećmi zbieranie stempli może być dodatkowym elementem zabawy, a rowerzyści mogą potraktować trasę jako niedzielną miejską wycieczkę.

Dlaczego właśnie Pobitno?

Historia, do której nawiązuje rajd, związana jest przede wszystkim z wydarzeniami z 13 sierpnia 1769 roku.

Wtedy na terenie dzisiejszego Rzeszowa i okolic doszło do starcia oddziałów konfederacji barskiej z wojskami rosyjskimi. Walki objęły rozległy teren - od miasta i okolic zamku, przez rejon Wisłoka i obecnej ul. Lwowskiej, aż po wzniesienia w pobliżu ówczesnej wsi Powietna.

To właśnie z pamięcią o tym wydarzeniu wiązana jest późniejsza nazwa Pobitno.

Konfederaci znajdowali się wówczas w okolicach Rzeszowa już od kilku dni. Jak opisują miejskie materiały historyczne, 3 sierpnia 1769 roku do Rzeszowa przybyły oddziały dowodzone przez Antoniego Chojnackiego, działające w ramach sił Filipa Radzymińskiego. Później w rejonie miasta skoncentrowało się więcej wojsk. 

Konfederaci zamierzali wykorzystać okolice Rzeszowa jako jeden z punktów umożliwiających reorganizację swoich sił.

Rosjanie ruszyli w stronę Rzeszowa

Plany zostały pokrzyżowane przez wojska rosyjskie zbliżające się od strony Łańcuta.

Według materiałów historycznych publikowanych przez Miasto Rzeszów konfederaci nie mieli pełnej wiedzy o liczebności przeciwnika i jego posiłkach. Do starcia doszło 13 sierpnia. 

Walki rozpoczęły się w rejonie miasta, ale ich zasadnicza część przeniosła się na wschodnią stronę Wisłoka, na teren wzniesień znajdujących się w okolicach dzisiejszego Pobitna.

Źródła dotyczące wydarzenia nie zawsze są zgodne co do szczegółów i liczby poległych. Miejskie opracowanie wskazuje między innymi na przekaz mówiący o 42 zabitych konfederatach. Inne relacje przywołują wyższe liczby. 

Także jednoznaczna ocena wyniku starcia nie jest prosta. Część przekazów podkreśla porażkę konfederatów, ale sytuacja nie zakończyła się natychmiastowym zajęciem całego obszaru przez Rosjan.

Kopiec przypomina o wydarzeniach z 1769 roku

Jednym z najbardziej namacalnych śladów związanych z wydarzeniami jest kopiec na Pobitnem.

W miejskich materiałach historycznych wskazano, że może on znajdować się w miejscu związanym z pochówkiem poległych konfederatów, choć historia obiektu i jego wcześniejsze nazwy nie są całkowicie jednoznaczne. 

Sam teren dzisiejszego Pobitna wygląda oczywiście zupełnie inaczej niż w XVIII wieku. Ówczesna wieś znajdowała się poza zwartą zabudową Rzeszowa. Dziś jest częścią rozwijającego się miasta.

Właśnie dlatego szlak może być ciekawy nawet dla osób, które dobrze znają Rzeszów. Pozwala na współczesną zabudowę nałożyć historyczną mapę wydarzeń i zobaczyć, że zwykła ulica czy osiedlowe wzgórze mogły ponad dwa i pół wieku temu znajdować się w centrum działań wojennych.

Pierwszy taki rajd odbył się dziesięć lat temu

Tegoroczna impreza nie jest całkowicie nowym pomysłem. Pierwszy rajd przygotowany w tej formule odbył się w 2016 roku. Po dziesięciu latach wydarzenie ponownie pojawia się w miejskim kalendarzu. 

Obecna edycja realizowana jest w ramach projektu Rzeszowskiego Domu Kultury „Kultura po sąsiedzku. Partycypacyjne wypracowanie modelu funkcjonowania filii Pobitno, Mieszka I, Załęże”.

Projekt otrzymał dofinansowanie ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury Dom Kultury+ Edycja 2026. 

W organizację rajdu zaangażowane są: Rzeszowski Dom Kultury, Stowarzyszenie Dzielnica Pobitno, Wilkowyja, Załęże, Słocina, Rada Osiedla Pobitno oraz Stowarzyszenie Razem dla Rzeszowa. 

To nie klasyczny marsz ani wyścig

Warto zaznaczyć jedną rzecz. Wydarzenie nie jest sportowym wyścigiem ani marszem, który przechodzi zwartą grupą przez miasto.

Oficjalna nazwa to Rajd Rzeszowskim Szlakiem Konfederatów Barskich. Każdy uczestnik może pokonać trasę we własnym tempie - pieszo albo rowerem. Organizatorzy przewidują na całość około półtorej godziny. 

Nie chodzi więc o wynik czy miejsce na mecie. Najważniejsze jest odwiedzenie wszystkich punktów i poznanie historii związanej z poszczególnymi fragmentami miasta.

Historia Rzeszowa, którą łatwo przeoczyć

Konfederacja barska kojarzona jest zwykle z wydarzeniami opisywanymi w ogólnopolskich podręcznikach. Znacznie mniej osób zdaje sobie sprawę, że jeden z jej militarnych epizodów rozgrywał się bezpośrednio na terenie dzisiejszego Rzeszowa.

13 sierpnia 1769 roku obszary, które obecnie przecinają ulice i osiedla, stały się miejscem starcia wojsk. Pozostałości kopca, nazwa Pobitno i ul. Konfederatów Barskich są elementami tej historii wpisanymi w dzisiejszą przestrzeń miasta.

Niedzielny rajd ma tę historię wydobyć z książek i archiwów, a następnie przenieść ją bezpośrednio na ulice Rzeszowa.

Start będzie możliwy 27 września od godz. 12 do 13:30 przy Kościele Garnizonowym na ul. Reformackiej. Meta w RDK filia Pobitno będzie otwarta do godz. 15. Do pokonania będzie dziesięć punktów, a przejście pełnej trasy powinno zająć około półtorej godziny.